Закалат (заклад) ва ишончнома: уй учун пул беришдан олдин нимани билиш керак
Янгиланган:
Уй танлангач, сотувчи кўпинча «заклад» сўрайди, баъзан эса уйни эгаси эмас, ишончнома бўйича вакил сотади. Иккала ҳолатда ҳам пул нотариал битимдан олдин ёки эгасиз берилади, шунинг учун хавф юқори. Қуйида қонунда нима дейилгани ва нимани текшириш кераклиги, 2026-йил ноябрь ҳолатига.
Закалат нима
Қонундаги атама «закалат», халқ орасида «заклад» дейилади. Бу шартнома тузилганини исботлаш ва унинг бажарилишини таъминлаш учун бир тараф берадиган пул (Фуқаролик кодексининг 311-моддаси).
- Закалат ҳақидаги келишув суммадан қатъи назар ёзма тузилади.
- Ёзма келишув бўлмаса ёки пул закалатми-йўқми шубҳа туғилса, у бўнак (аванс) деб ҳисобланади. Бўнакка закалат қоидалари (ушлаб қолиш ёки икки баравар қайтариш) қўлланмайди.
Битим бўлмаса, закалат нима бўлади
- Томонлар келишиб битимдан воз кечса ёки уни бажариш имконсиз бўлиб қолса, закалат қайтарилади.
- Битим харидор айби билан бўлмаса, закалат сотувчида қолади.
- Битим сотувчи айби билан бўлмаса, сотувчи закалатни икки баравар қайтаради, агар қонунчиликда бошқача қоида бўлмаса.
- Бундан ташқари, айбдор тараф шартномада бошқача ёзилмаган бўлса, иккинчи тарафга зарарни ҳам қоплайди, закалат суммаси ҳисобга олинади (312-модда).
Дастлабки шартнома
Дастлабки шартнома асосий шартнома учун белгиланган шаклда тузилади, акс ҳолда у ҳақиқий эмас (Фуқаролик кодексининг 361-моддаси). Уй олди-сотди шартномаси нотариал тасдиқланади (488-модда), демак уй бўйича дастлабки шартнома ҳам нотариал бўлиши керак.
Оддий тилхат ёки нотариал бўлмаган «дастлабки шартнома» билан катта сумма беришдан олдин нотариус билан маслаҳатлашинг: бундай ҳужжат сиз кутган ҳимояни бермаслиги мумкин.
Закалат берсангиз: қисқа рўйхат
- Аввал уйни текширинг: Uytekshir да манзилни, кадастр ҳужжатларини ва тақиқни.
- Пулни воситачига эмас, уй эгасининг ўзига беринг.
- Келишувни ёзма тузинг: сумма, бу айнан закалат экани, уй (манзил ва кадастр рақами), нарх, нотариал битим муддати ва ҳар бир тараф воз кечса нима бўлиши.
- Пулни банк орқали, тўлов мақсадини ёзиб ўтказинг: қўлма-қўл берилган нақд пулни кейин исботлаш қийин. 2026-йил 1-апрелдан уй учун тўлов барибир банк орқали ўтади (ПФ-246-сон Фармон).
- Суммани ошириб юборманг: қонун уни чекламайди, лекин пулни йўқотиш хавфи сизда.
Уй ишончнома билан сотилса
- Уйни сотиш учун ишончнома нотариал тасдиқланган бўлиши шарт (Фуқаролик кодексининг 135-моддаси).
- Ишончнома кўпи билан 3 йилга берилади, муддати ёзилмаган бўлса 1 йил амал қилади. Берилган санаси йўқ ишончнома ҳақиқий эмас (139-модда).
- Эгаси ишончномани исталган вақтда бекор қилиши мумкин, бу ҳуқуқдан воз кечиш ҳақидаги келишув ҳақиқий эмас (141-модда).
- Ишончнома берган одам вафот этса, муомалага лаёқатсиз, муомала лаёқати чекланган ёки бедарак йўқолган деб топилса ҳам ишончнома бекор бўлади (141-модда).
- Вакил ваколатни бошқа шахсга ўтказган бўлса, бу ҳам нотариал бўлиши ва асосий ишончнома муддатидан ошмаслиги керак (140-модда).
- Ишончномада ваколатлар ёзилади: уйни сотиш ва пулни олиш ҳуқуқи аниқ кўрсатилганини текширинг.
Ишончномани қандай текшириш
- Ишончнома ҳақиқийлигини Адлия вазирлигининг Vakolat.uz платформасида бепул онлайн текшириш мумкин (Вазирлар Маҳкамасининг 2025-йил 25-декабрдаги 825-сон қарори).
- Битимда нотариус ҳам вакилнинг ваколатини текширади: тизим орқали ишончнома бекор қилинмаганини ва уни берган одам вафот этмаганини кўради (726-сон қарор, 16-банд).
- Иложи бўлса, уй эгасининг ўзи билан гаплашинг, видео қўнғироқ орқали бўлса ҳам, ва нархни у билан тасдиқланг.
- Пулни вакилга қўлма-қўл берманг: расмий тартибда тўлов нотариал битим доирасида банк орқали ўтади.
Бундай ишончномани расмийлаштириш нархи: давлат божи яқин қариндошларга 110 000 сўм, бошқаларга 220 000 сўм («Давлат божи тўғрисида»ги Қонун иловаси, 4-банд «р»), нотариуснинг лойиҳа тайёрлаш ҳақи энг кўпи 44 000 сўм.
Битимнинг ўзи қандай ўтиши, нархи ва солиқ ҳақида: уй олди-сотдиси 2026.
1-текширув бепул · Telegram орқали кириш
Манзилни текширишКўп бериладиган саволлар
Заклад қайтариладими?
Томонлар келишиб битимдан воз кечса ёки уни бажариш имконсиз бўлса, ҳа. Битим харидор айби билан бўлмаса, закалат сотувчида қолади. Сотувчи айби билан бўлмаса, у закалатни икки баравар қайтаради (Фуқаролик кодексининг 312-моддаси).
Уй учун қанча заклад бериш керак?
Қонун суммани чекламайди, лекин закалат ҳақидаги келишув ҳар қандай суммада ёзма бўлиши шарт. Пулни йўқотиш хавфини ҳисобга олиб, суммани ошириб юборманг.
Генерал ишончнома билан уй олса бўладими?
Муҳими ишончнома нотариал, муддати ўтмаган, бекор қилинмаган ва унда уйни сотиш ҳуқуқи аниқ ёзилган бўлиши. Уни Vakolat.uz да текширинг, битимда нотариус ҳам текширади.
Ишончнома бекор қилинган бўлса-ю, мен билмасам-чи?
Вакил бекор қилинганини билгунга ёки билиши лозим бўлгунга қадар қилган битими кучда қолади, агар сиз ҳам бекор қилинганини билмаган ва билишингиз лозим бўлмаган бўлсангиз (143-модда). Шунинг учун ишончномани битимдан олдин текширинг.
Бошқа мақолалар
- Тошкент бош режаси 2045: реновация зоналари туманлар бўйича
- Уй ва квартира олди-сотдиси 2026: тартиб, ҳужжатлар, нотариус нархи ва солиқ
- Тошкент туманлари: қаерда уй олишда хавф белгилари кўпроқ
- Уй ёки квартира тақиқда эмаслигини қандай текшириш мумкин
- Кадастр рақами: қандай аниқлаш ва уй ҳужжатларини қандай текшириш
- Новостройка олишдан олдин қурувчи ва объектни қандай текшириш
- Мажбурий аукциондаги уйлар: нима учун уй савдога қўйилади ва нимани текшириш керак